မော်လမြိုင်အနီးမှာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဆိပ်ကမ်းစီမံကိန်းကြီး လုပ်မယ်ဆိုတဲ့ သတင်းတွေ ကြားရတော့ စိတ်ဝင်စားစရာပဲနော်။ အခုနောက်ဆုံးတော့ စစ်ကော်မရှင်ဘက်ကနေ BOT စနစ်နဲ့ လုပ်ဆောင်မယ်ဆိုပြီး ပြောလာပြီတဲ့။

ဒီတော့ ဒီ BOT စနစ်ဆိုတာ ဘာလဲ၊ ဒီစနစ်နဲ့ရော မော်လမြိုင်ဆိပ်ကမ်းစီမံကိန်းကြီး တကယ်ပဲ အလုပ်ဖြစ်ပါ့မလားဆိုတာ ကျွန်တော်တို့ အတူတူ ဆွေးနွေးကြည့်ရအောင်ဗျာ။

BOT စနစ်ဆိုတာ ဘာလဲ?

အရင်ဆုံး BOT စနစ်ဆိုတာကို အလွယ်ပြောရရင် “တည်ဆောက်-လည်ပတ်-လွှဲပြောင်း” စနစ်လို့ ခေါ်လို့ရပါတယ်။ Build-Operate-Transfer ရဲ့ အတိုကောက်ပေါ့။

ဒီစနစ်မှာ ပုဂ္ဂလိက လုပ်ငန်းရှင်တွေက စီမံကိန်းတစ်ခုကို အရင်ဆုံး ကိုယ့်ငွေနဲ့ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံပြီး ဆောက်လုပ်ရပါတယ်။ ဆောက်ပြီးတာနဲ့ သတ်မှတ်ထားတဲ့ နှစ်ကာလတစ်ခုအထိ သူတို့ကိုယ်တိုင် လည်ပတ်လုပ်ကိုင်ပြီး အကျိုးအမြတ်တွေ ရှာဖွေခွင့် ရပါတယ်။ ဥပမာ – ဆိပ်ကမ်းဆိုရင် သင်္ဘောတွေဆီက အသုံးပြုခယူတာမျိုးပေါ့။ သတ်မှတ်ကာလ ပြည့်တဲ့အခါကျရင်တော့ ဒီစီမံကိန်းကို အစိုးရလက်ထဲကို ပြန်လွှဲပြောင်းပေးရတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီစနစ်ရဲ့ အားသာချက်ကတော့ အစိုးရအနေနဲ့ ငွေအကုန်အကျခံစရာ မလိုဘဲ ပုဂ္ဂလိကကဏ္ဍရဲ့ ငွေကြေးနဲ့ နည်းပညာကို အသုံးပြုပြီး နိုင်ငံအတွက် လိုအပ်တဲ့ စီမံကိန်းကြီးတွေကို အကောင်အထည်ဖော်နိုင်တာပါပဲ။

ဒါပေမဲ့ လုပ်ငန်းရှင်တွေဘက်က ကြည့်ရင်တော့ စီမံကိန်းအတွက် ငွေကြေးအမြောက်အမြား အရင်ဆုံး စိုက်ထုတ်ရတာဖြစ်ပြီး ရေရှည်မှာမှ အကျိုးအမြတ် ပြန်ရမှာဖြစ်တဲ့အတွက် သေချာစဉ်းစားရမယ့် ကိစ္စပါ။

မော်လမြိုင်ဆိပ်ကမ်း BOT စနစ်နဲ့ အလုပ်ဖြစ်မဖြစ် စဉ်းစားစရာတွေ
အခု စစ်ကော်မရှင်က BOT နဲ့ လုပ်မယ်လို့ ပြောပေမဲ့ ဒီစီမံကိန်း တကယ်ပဲ အလုပ်ဖြစ်ပါ့မလားဆိုတာကို စဉ်းစားရမယ့် အချက်တွေ အများကြီး ရှိနေပါတယ်။

၁။ ငွေကြေးနဲ့ နည်းပညာ အခက်အခဲ:
မော်လမြိုင်ဆိပ်ကမ်းစီမံကိန်းဆိုတာ နိုင်ငံတကာအဆင့်မီ ဆိပ်ကမ်းဖြစ်လာဖို့ဆိုရင် ငွေကြေးအရင်းအနှီး အမြောက်အမြား လိုအပ်မှာပါ။ နောက်ပြီး နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ ခေတ်မီမှုတွေလည်း လိုအပ်ပါတယ်။

ကျွန်တော်တို့ မွန်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်တစ်ဦး ပြောသလိုပဲ “BOT ဆိုပါတော့၊ ကျနော်တို့က ငွေကြေးတစ်လုံးတစ်ခဲနဲ့ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံလိုက်ပါပြီ၊ ဘယ်တော့လောက် အသီးအပွင့်ကို ခူးစားနိုင်မလဲ၊ တစ်နှစ်လား နှစ်နှစ်လား၊ အတိုးနှုန်းတွေနဲ့ ကာမိလား၊ ဒီစီမံကိန်းကြီး ဘယ်အချိန်လောက်မှ ရုပ်လုံးပေါ်လာမလဲ မတွေးရဲစရာပါ” တဲ့။

ဒါက တကယ်မှန်ပါတယ်။ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူတွေအနေနဲ့ ဘယ်တော့မှ အကျိုးအမြတ် ပြန်ရမလဲ၊ ဘယ်လောက်ကြာကြာစောင့်ရမလဲဆိုတာ မခန့်မှန်းနိုင်ရင် ဘယ်သူက လာရင်းနှီးမြှုပ်နှံချင်ပါ့မလဲနော်။

လက်ရှိအခြေအနေမှာ မွန်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်အသိုင်းအဝိုင်းကတောင် စိတ်မဝင်စားဘူးလို့ ပြောနေတာကိုကြည့်ရင် ဒီစီမံကိန်းအတွက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူရှာဖွေဖို့က တော်တော်လေး ခက်ခဲနိုင်ပါတယ်။

၂။ သံလွင်မြစ်ကြောင်းနဲ့ ပင်လယ်ရေကြောင်း အခက်အခဲများ:
မော်လမြိုင်ဆိပ်ကမ်းစီမံကိန်းနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အရေးကြီးဆုံးက အငြိမ်းစား သဘေႅာကပ္ပတိန်တွေနဲ့ ရေကြောင်းပညာရှင်တွေ ထောက်ပြနေတဲ့ အချက်တွေပါပဲ။

သံလွင်မြစ်ကြောင်းက မကြာခဏ ရေလမ်းကြောင်းပြောင်းလဲလေ့ရှိတာ၊ နောက်ပြီး ကျိုက်ခမီ ပင်လယ်ဝမှာရှိတဲ့ သန္တာကျောက်တန်းတွေကြောင့် သင်္ဘောကြီးတွေ လွတ်လွတ်လပ်လပ် ဝင်ထွက်သွားလာဖို့ အခက်အခဲရှိတာတွေက အဓိကပြဿနာတွေပါ။

၁၉၉၆ ခုနှစ်တုန်းကတောင် အီတလီအင်ဂျင်နီယာတွေ လာရောက်တိုင်းတာပြီး ရေစူးအနက်က သင်္ဘောကြီးတွေအတွက် အဆင်မပြေဘူးလို့ ပြောခဲ့ဖူးတယ်ဆိုတာက ဒီပြဿနာဟာ အခုမှ ဖြစ်လာတာ မဟုတ်ဘဲ နဂိုကတည်းက ရှိနေတဲ့ အခက်အခဲဆိုတာကို ပြသနေပါတယ်။

ဒါကြောင့် အခုတည်ဆောက်မယ့်နေရာဟာ သင်္ဘောကြီးတွေ ဝင်ထွက်သွားလာဖို့ တကယ်ပဲ သင့်တော်ရဲ့လားဆိုတာကို သေချာ ပြန်လည်ဆန်းစစ်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ ဒီရေကြောင်းဆိုင်ရာ ပြဿနာတွေကို မဖြေရှင်းနိုင်သရွေ့တော့ ဘယ်လို ဆိပ်ကမ်းကြီး ဆောက်ဆောက် အလုပ်ဖြစ်ဖို့ ခက်ခဲပါလိမ့်မယ်။

၃။ ကုန်စည်စီးဆင်းမှုနဲ့ ပို့ကုန်/သွင်းကုန် အခြေအနေ:
ဆိပ်ကမ်းတစ်ခု အလုပ်ဖြစ်ဖို့ဆိုတာ အဓိကက ကုန်ပစ္စည်းစီးဆင်းမှုပါပဲ။ ဒီဆိပ်ကမ်းကနေ ဘယ်လိုကုန်ပစ္စည်းတွေ တင်သွင်း/တင်ပို့မှာလဲ၊ လက်ရှိ ဒေသတွင်းမှာ ပို့ကုန်သွင်းကုန်တွေ ဘယ်လောက်ရှိနေလဲဆိုတာ အရေးကြီးပါတယ်။

လက်ရှိအခြေအနေမှာ ဒေသတွင်း ပို့ကုန်သွင်းကုန်တွေ သိပ်မရှိဘူးဆိုရင် ဆိပ်ကမ်းတည်ဆောက်ပြီးရင်တောင် သင်္ဘောကြီးတွေ ဝင်ရောက်လာမှာ မဟုတ်ဘဲ အရှုံးနဲ့သာ ရင်ဆိုင်ရနိုင်တယ်လို့ ကုန်သည်တွေက ထောက်ပြနေပါတယ်။

ဒါက BOT စနစ်နဲ့ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမယ့်သူတွေအတွက် အကြီးမားဆုံး စိုးရိမ်စရာ ဖြစ်ပါလိမ့်မယ်။ ကုန်စည်စီးဆင်းမှုမရှိဘဲ ဆိပ်ကမ်းအသုံးပြုခ ဘယ်လိုရရှိနိုင်မှာလဲ။

၄။ နိုင်ငံရေးအခြေအနေနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုပတ်ဝန်းကျင်:
လက်ရှိ မြန်မာ့နိုင်ငံရေး အခြေအနေက တည်ငြိမ်မှု မရှိသေးပါဘူး။ ပြည်တွင်းစစ်တွေ ဖြစ်နေတုန်းပါပဲ။ ဒီလိုအခြေအနေမျိုးမှာ နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတွေ ဝင်ရောက်လာဖို့က တော်တော်လေး ခဲယဉ်းပါတယ်။

ဘယ်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူမှ မတည်ငြိမ်တဲ့ နိုင်ငံတစ်ခုမှာ ငွေကြေးအမြောက်အမြား စိုက်ထုတ်ပြီး ရေရှည်စီမံကိန်းကြီးတွေကို လုပ်ဆောင်ချင်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။

နိုင်ငံရေးတည်ငြိမ်မှုမရှိသရွေ့ ပြည်တွင်းကုန်ထုတ်လုပ်မှုစွမ်းအားတွေလည်း တိုးတက်လာဖို့ ခက်ခဲပါလိမ့်မယ်။ ဒီတော့ ဆိပ်ကမ်းကြီး ဆောက်ပြီးရင်တောင် ကုန်ပစ္စည်းစီးဆင်းမှုအတွက် အထောက်အကူ ဖြစ်လာမှာ မဟုတ်ပါဘူး။

၅။ အစိုးရရဲ့ စီမံခန့်ခွဲမှုနှင့် အာမခံချက်:
အစိုးရဘက်က BOT စနစ်နဲ့ လုပ်ဆောင်မယ်ဆိုရင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူတွေကို ဘယ်လိုအာမခံချက်တွေ ပေးနိုင်မလဲဆိုတာလည်း မေးခွန်းထုတ်စရာပါ။

သတ်မှတ်ကာလအတွင်း အကျိုးအမြတ် ရရှိရေးကို အစိုးရက ဘယ်လို ကူညီပံ့ပိုးပေးနိုင်မလဲ။ အရင်တုန်းက နိုင်ငံတော်ဘဏ္ဍာနဲ့ လုပ်မယ်ဆိုပြီး အခု BOT နဲ့ ပြောင်းလုပ်တာကိုကြည့်ရင် အစိုးရဘက်ကလည်း ငွေကြေးအခက်အခဲရှိနေပုံပါပဲ။

ဒီလိုမျိုး မတည်ငြိမ်တဲ့ မူဝါဒတွေနဲ့ဆိုရင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူတွေအတွက် ယုံကြည်မှု တည်ဆောက်ဖို့ ခက်ခဲပါလိမ့်မယ်။

စိတ်ကူးယဉ်စီမံကိန်းဖြစ်လာနိုင်ခြေ

မွန်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်ကတော့ မုဒုံမြို့အနီးမှာ နိုင်ငံတကာအဆင့်မီ လေယာဉ်ကွင်းအသစ် စီမံကိန်းနဲ့ အခု ဆိပ်ကမ်းစီမံကိန်းတွေက ပြည်နယ်အတွက်ရော နိုင်ငံအတွက်ပါ အကျိုးရှိမယ်လို့ စိတ်ကူးယဉ်နေတယ်လို့ ပြောကြပါတယ်။

စိတ်ကူးယဉ်တာကတော့ ကောင်းပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ လက်တွေ့ကျကျ စဉ်းစားဖို့လည်း လိုအပ်ပါတယ်။

ပြီးခဲ့တဲ့ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၁၀ ရက်နေ့မှာ ဒီစီမံကိန်းအတွက် စီမံကိန်းအကောင်အထည်ဖော်ရေး ကြီးကြပ်မှု ဗဟိုကော်မတီကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၁ ရက်နေ့မှာတော့ အဲဒီကော်မတီကို ပြန်ဖျက်သိမ်းခဲ့တယ်ဆိုတော့ ဒီစီမံကိန်းရဲ့ တိုးတက်မှုက မရေရာ မသေချာဘူးဆိုတာ ပြသနေပါတယ်။

မြေဧက ၄၇၀၀ နီးပါး သိမ်းဆည်းထားပြီး နိုင်ငံတော်က လျော်ကြေးပေးလိုက်ပြီလို့ ဆိုပေမဲ့ ကျန်ရစ်နေသူတွေလည်း ရှိနေသေးတယ်ဆိုတော့ မြေယာကိစ္စတွေလည်း ပြေလည်မှု မရှိသေးဘူးလို့ ယူဆနိုင်ပါတယ်။

နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ခြုံပြီးပြောရရင်တော့ မော်လမြိုင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဆိပ်ကမ်းစီမံကိန်းကို BOT စနစ်နဲ့ လုပ်ဆောင်ဖို့ဆိုတာ လက်ရှိအခြေအနေမှာတော့ တော်တော်လေး စိန်ခေါ်မှုများပါတယ်။

ငွေကြေးရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုကြီးတွေ လိုအပ်တာ၊ ရေကြောင်းဆိုင်ရာ အခက်အခဲတွေ ရှိတာ၊ ကုန်စည်စီးဆင်းမှု မရှိသေးတာ၊ အထူးသဖြင့် နိုင်ငံရေး မတည်ငြိမ်မှုတွေကြောင့် ပြည်တွင်း/ပြည်ပ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတွေ ဝင်ရောက်လာဖို့ ခဲယဉ်းတာတွေဟာ ဒီစီမံကိန်း အောင်မြင်ဖို့အတွက် အကြီးမားဆုံး အတားအဆီးတွေ ဖြစ်နေပါတယ်။

လက်ရှိ မြန်မာ့နိုင်ငံရေး အခင်းအကျင်း၊ နိုင်ငံတကာမှ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု၊ ပြည်တွင်းကုန်ထုတ်လုပ်မှုစွမ်းအားတွေ အဖက်ဖက်က အခြေအနေကောင်းမွန်လာမှသာ ဒီစီမံကိန်းက တကယ်ပဲ အလုပ်ဖြစ်လာမှာပါ။

မြန်မာပြည်တွင်းစစ် မငြိမ်းသေးသ၍တော့ ဒီလိုမျိုးကြီးမားတဲ့ အခြေခံအဆောက်အအုံစီမံကိန်းကြီးတွေဟာ တိုးလိုးတန်းလန်းနဲ့ စိတ်ကူးယဉ်စီမံကိန်းတွေအဖြစ်သာ ရှိနေဦးမလားဆိုတာ စောင့်ကြည့်ရဦးမှာပဲ ဖြစ်ပါတယ်ဗျာ။