မဟာရင်ဆရာတော်

မဟာရင်ဆရာတော်အကြောင်း ရေးသားထားသည်များကို ဖတ်ရှုသောအခါ၊ ကိုယ်တော်သည် အေးအေးဆေးဆေး သာသနာပြုခဲ့သည်ဟူသော ပုံစံမျိုး တွေ့ရတတ်ပါသည်။ တကယ်တမ်းတွင် ကိုယ်တော်လည်း အခက်အခဲများစွာ ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်ဟု ကျွန်တော် ယူဆပါသည်။

ဤအကြောင်းကို အနည်းငယ် ရှင်းပြလိုပါသည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် မုတ္တမနယ်သည် မွန်တို့၏ အဓိကနေရာဖြစ်ခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးအချိန်အထိ မွန်စာပေယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားရာဒေသ ဖြစ်ခဲ့သည်။

ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက်တွင် မုတ္တမရှိ မွန်စာပေများကို မြန်မာဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ထိုင်းဘုရင်ကပင် မုတ္တမမှ စာပေများကို ရရှိလိုကြောင်း ဆိုခဲ့ဖူးသည်။

၁၇၇၄ ခုနှစ် ဗညားစိန်တော်လှန်ရေးအပြီးတွင် မွန်လူမျိုး တစ်သောင်းခန့် ထိုင်းနိုင်ငံသို့ ထွက်ခွာခဲ့ကြသည်ဟု ခန့်မှန်းရပြီး ထိုအထဲတွင် မြို့စားများအားလုံးနီးပါးနှင့် ခေါင်းဆောင်များ ပါဝင်သွားခဲ့သည်။

၁၈၁၅ ခုနှစ်တွင် သမိန်ဆွတ်ဗော ဦးဆောင်သော တော်လှန်ရေးအပြီး၌ မွန်တို့သည် အစုလိုက်အပြုံလိုက် ထပ်မံ၍ ထိုင်းနိုင်ငံဘက်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ကြသည်။

အသစ်ခန့်ထားသော မြို့စားများအားလုံးနီးပါး ပါဝင်သွားခဲ့ကြပြီး လူသုံးသောင်းခန့် ထိုင်းသို့ ထွက်ပြေးခဲ့ကြသည်။ မုတ္တမတစ်နယ်လုံး ဟာလာဟင်းလင်း ဖြစ်သွားခဲ့သည်။

ဆယ်နှစ်အကြာ ၁၈၂၅ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်တို့ သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ကပ္ပတိန်လိုးသည် ထားဝယ်မှ မုတ္တမသို့ ကုန်းကြောင်းဖြင့် လာရောက်ခဲ့သည်။

ရေးနှင့် ဝါးဂရူတွင် ရွာများရှိသော်လည်း အိမ်ခြေအနည်းငယ်မျှသာ ရှိသည်။ မုဒုံကန်ကြီးဘုရားတွင် ကရင်လူမျိုးများ ဝင်ရောက်စခန်းချနေသည်ဟု ဆိုသည်။
မုတ္တမနယ်တွင် ကျန်ရှိခဲ့သော မွန်တို့မှာ တောသူတောင်သားများသာ ဖြစ်ကြသည်။

ရန်ကုန်၊ ပုသိမ်၊ ပဲခူးနယ်များတွင် မွန်တို့ရှိသော်လည်း ၎င်းတို့သည် မုတ္တမမွန်များနှင့်မတူဘဲ မွန်-မြန်မာ နှစ်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူများ ဖြစ်ကြသည်။
ခေါင်းဆောင်များသည် မြန်မာစာကိုသာ ကျွမ်းကျင်ကြပြီး ၎င်းတို့ကို ‘ဘာမန်နိုက်မွန်’ ဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။

၁၈၂၆ ခုနှစ်တွင် သံလျင်မြို့စား သမိန်စပ်တော်လှန်ရေး ကျဆုံးပြီးနောက် အင်္ဂလိပ်ပိုင် မော်လမြိုင်သို့ ဝင်ရောက်ခိုလှုံခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် မုတ္တမနယ်တွင် မွန်လူမျိုးများ ပြန်လည်များပြားလာခဲ့သည်။ ယခုလက်ရှိ မွန်ပြည်နယ်ရှိ မွန်အများစုမှာ ရန်ကုန်နှင့် ပဲခူးမှ ဝင်ရောက်လာကြသူများ ဖြစ်ကြသည်။

အင်္ဂလိပ်တို့ သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ထိုင်းနိုင်ငံမှ မွန်အချို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။ ထိုရွာများကို ရှမ်းရွာများဟု မော်လမြိုင်မှ မြန်မာဇာတ်ဝင်သွားသော မွန်တို့က ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။

အင်္ဂလိပ်တို့ စာရင်းကောက်ယူရာတွင် ရှမ်းရွာမှလူများသည် ရှမ်းစကား မတတ်ကြဘဲ မွန်စကားကိုသာ ပြောဆိုကြသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထိုင်းမှ ပြန်ဝင်လာသော မွန်တို့ကို ရန်ကုန်မှ ဝင်လာသော မွန်များက ရှမ်းရွာဟု ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။

ရန်ကုန်မှ လာရောက်သော စစ်ကဲမောင်ထော်လေး၊ မောင်ငံတို့သည် ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင် မြန်မာလူမျိုးဟုသာ ခံယူခဲ့ကြသည်။

ကျိုက်သံလံဘုရား မောင်ထော်လေးကျောက်စာတွင် ကိုယ်တော်နှင့်အတူ ဘုရားများ ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့သော ဘုန်းကြီးကို ‘ယိုးဒယားဘုန်းကြီး’ ဟု ကိုယ်တော်က ဆိုခဲ့သည်။

ထိုရန်ကုန်မှ လာသော မွန်ခေါင်းဆောင်များသည် အရာရှိအရာခံများ ဖြစ်လာခဲ့ကြပြီး ၎င်းတို့၏ မျိုးဆက်များသည်လည်း ပညာတတ်များ၊ ဩဇာရှိသူများ ဆက်လက်ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။

၎င်းတို့သည် မြန်မာဟု ခံယူလိုကြပြီး မြန်မာစာကိုသာ တတ်မြောက်ကြသည်။ သစ်လုပ်ငန်းဖြင့် ချမ်းသာလာသောအခါ စာတတ်ပေတတ် အညာမှ မြန်မာဆရာတော်များကို ပင့်ဖိတ်ကာ ကျောင်းဆောက်လုပ်၍ ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။
ပြောရလျှင် ကျိုက်ခမီခရိုင်မှ မွန်တို့၏ အခြေအနေသည်လည်း ရန်ကုန်၊ ပဲခူးတို့ကဲ့သို့ မြန်မာဖြစ်သွားတော့မည့် အခြေအနေဖြစ်သည်။

ကျေးလက်ဒေသများတွင် မွန်လူမျိုးများ များပြားသော်လည်း ဆင်းရဲပြီး ပညာမတတ်ကြပေ။ ပညာတတ်မြောက်ရန် စာပေကျမ်းဂန်များလည်း မရှိပေ။ ထို့ကြောင့် တိုးတက်လိုလျှင် မြန်မာစာသင်ယူရမည်ဖြစ်ပြီး ဘုန်းကြီးများဆိုလျှင်လည်း အညာတွင် စာသွားသင်ကာ ပြန်လာလျှင် မြန်မာနည်းအတိုင်း ပြန်လည်ပို့ချသော ပုံစံမျိုး ဖြစ်နေသည်။

မွန်တို့တွင် မွန်အဖွဲ့အစည်းများ လိုအပ်နေသည်။ ထိုကွက်လပ်ကို ဖြည့်ဆည်းရန် မဟာရင်ဆရာတော်သည် ၁၈၇၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံမှ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။

မဟာရင်ဆရာတော်သည် မွန်ပြည်နယ်တွင် ဓမ္မယုတ္တိကဂိုဏ်းကို တည်ထောင်သူ ဖြစ်သည်။

နောင်ပိုင်းတွင် ဤဂိုဏ်းကို တည်ထောင်သူ၏ ငယ်နာမည်ကို အစွဲပြု၍ ‘မဟာရင်ဂိုဏ်း’ ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့သည်။ လက်ရှိ မြန်မာနိုင်ငံ သံဃာ့ဂိုဏ်း ၉ ဂိုဏ်းထဲတွင် တစ်ဂိုဏ်းအပါအဝင် ဖြစ်သည်။

ပထမဆုံး ဓမ္မယုတ္တိဂိုဏ်းအကြောင်း ပြောလိုပါသည်။ ဓမ္မယုတ္တိကဂိုဏ်းကို ထိုင်းနိုင်ငံတွင် မောင်းကုတ်ဘုရင်အလောင်းအလျာ ဝဇိရညာဏရဟန်းတော်က တည်ထောင်ခဲ့သည်။

ထိုင်းဘုရင် ဒုတိယရာမ နတ်ရွာစံသောအခါ သားတော်ကြီး နန်းတက်ခဲ့သည်။ အသက် ၂၀ အရွယ် မောင်းကုတ်မင်းသားသည် နန်းတွင်းအရှုပ်အထွေးမှ ထွက်၍ ၁၈၃၂ ခုနှစ်တွင် ဝဇိရညာဏဘွဲ့အမည်ဖြင့် ရဟန်းဝတ်ခဲ့သည်။

ရဟန်းဘဝတွင် ထိုင်းရဟန်းများ ကျင့်ကြံအားထုတ်ပုံကို ကိုယ်တော် သဘောမကျခဲ့ပေ။ ကိုယ်တော်သည် ထိုင်းရောက်မွန်ရဟန်းများ၏ အကျင့်အကြံကို သဘောကျခဲ့သည်။

ကိုယ်တော် လေ့လာသောအခါ မွန်ရဟန်းများသည် ဓမ္မစေတီမင်းလက်ထက် သန့်စင်ခဲ့သော သီဟိုဠ်နည်းအတိုင်း အစဉ်အဆက် ကျင့်သုံးလာခဲ့ကြသည်ကို သိရှိရသည်။

ထို့ကြောင့် ကိုယ်တော်သည် မွန်ဆရာတော် ဗုဒ္ဓဝံသထံတွင် နည်းနာခံယူ သင်ကြားခဲ့ပြီး မွန်ရဟန်းတော်များ၏ ကျင့်စဉ်အတိုင်း ကျင့်သုံးသော ဓမ္မယုတ္တိကဂိုဏ်းကို ထူထောင်ခဲ့သည်။

သို့သော် ကိုယ်တော့်နောင်တော် နတ်ရွာစံသောအခါ ကိုယ်တော့်ကို နန်းတက်ရန် ရွေးချယ်ခဲ့သောကြောင့် မောင်းကုတ်မင်းသားသည် စတုတ္ထရာမအဖြစ် ဘန်ကောက်ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့သည်။

မောင်းကုတ်ဘုရင်သည် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး ခေတ်မီလာအောင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးများ ပထမဆုံး လုပ်ဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။
ကိုယ်တော်က ထိုင်းရာမမင်းဆက်သည် ပဲခူးဟံသာဝတီမှ ဖြစ်သည်ဟု အတည်အလင်း ဆိုခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။

ကိုယ်တော် ဘုရင်ဖြစ်လာသောအခါ ကိုယ်တော် တည်ထောင်ခဲ့သော မွန်ရဟန်းတို့၏ ကျင့်စဉ်အတိုင်း ကျင့်ကြံသည့် ဓမ္မယုတ္တိကဂိုဏ်းကို အကြီးအကျယ် အားပေးမြှောက်စားခဲ့သည်မှာ ပြောစရာမလိုလောက်အောင်ပင် ဖြစ်သည်။ ဓမ္မယုတ္တိကဂိုဏ်းသည် မွန်ဂိုဏ်းဟုပင် ပြောနိုင်ပါသည်။

မွန်ပြည်နယ်တွင် ဓမ္မယုတ္တိကဂိုဏ်းတည်ထောင်သူ မဟာရင်ဆရာတော်၏ ဘွဲ့နာမည်သည် မောင်းကုတ်ဘုရင်၏ ဆရာဖြစ်သော မွန်ရဟန်းတော်၏ ဘွဲ့နာမည်နှင့် တူညီပါသည်။ နှစ်ပါးစလုံးမှာ “ဗုဒ္ဓဝံသ” ဖြစ်ကြသည်။

ကိုယ်တော့်၏ ငယ်နာမည်မှာ မင်းရင် (မာံယေန်) ဖြစ်ပြီး ‘သိမ်မွေ့သူ’ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပါသည်။ ကိုယ်တော့်ကို ၁၈၄၁ ခုနှစ်တွင် စမွတ်ဆာခွန်ခရိုင်၊ ကြုံခြုရွာ၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။

၁၅ နှစ်သားအရွယ်တွင် ကိုရင်ဝတ်ခဲ့ပြီး ကိုရင်ဘဝမှစ၍ ပညာကို အပတ်တကုတ် ကြိုးစားခဲ့သူဖြစ်သည်။ ရဟန်းဝတ်ပြီးနောက် ဘန်ကောက်သို့ သွားရောက်၍ ပညာဆက်လက်သင်ကြားခဲ့သည်။ စာမေးပွဲများတွင် အမြင့်ဆုံး ‘မဟာ’ တန်းကို အောင်မြင်ခဲ့သောကြောင့် ‘မဟာ’ ဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်။

ထို့ကြောင့် ကိုယ်တော့်နာမည်ကို ‘မဟာ’ ဘွဲ့နှင့် တွဲ၍ ‘မဟာရင်’ ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ၁၈၇၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းမှ မွန်ဒေသ မော်လမြိုင် ကတိုးရွာသို့ ကြွလာပြီး ရွာပြင်သင်းချိုင်း၌ သီတင်းသုံးခဲ့သည်။

ရှေ့မဆက်မီ ပြောလိုသည်မှာ ကျွန်တော့်ပို့စ်တွင် ကွန်မန့်ရေးသူများ၊ အမှားပြင်ပေးသူများ၊ လိုအပ်ချက်ကို ဖြည့်စွက်ပေးသူများ၊ အချက်အလက်သစ် တင်ပေးသူများ၊ မိမိတို့၏ အယူအဆကို ပြောပြသူများ အားလုံးကို အထူးပင် ကျေးဇူးတင်ရှိပါသည်။

ယခု ရေးသားနေသော မဟာရင်ဆရာတော်အကြောင်းမှာ သာသနာရေးနှင့်လည်း သက်ဆိုင်သည်ဖြစ်ရာ တတ်သိနားလည်သူများ အများအပြား ရှိမည်ဟု ထင်ပါသည်။

ကျွန်တော် ရေးရသည့် ရည်ရွယ်ချက်မှာ မွန်သမိုင်းနှင့် ဆက်စပ်၍ သမိုင်းရုပ်လုံး ပေါ်လာစေရန် ဖြစ်ပါသည်။ ၎င်းမှတစ်ဆင့် မွန်သမိုင်းနှင့် ပတ်သက်၍ အသိသစ်၊ အမြင်သစ်များ ရရှိနိုင်မည်ဖြစ်ပြီး အတွေးအခေါ်သစ်များ ပေါ်ထွက်လာနိုင်မည်ဟု ယုံကြည်ပါသည်။

ရှေ့ဆုံးပို့စ်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း ယခုအချိန်အထိ မွန်လူမျိုး ပျောက်ကွယ်မသွားရသည့် အကြောင်းအရင်းများထဲတွင် မဟာရင်ဆရာတော် ကြွရောက်သာသနာပြုခဲ့ခြင်းသည် အရေးအကြီးဆုံး အပြောင်းအလဲတစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ကျွန်တော် ယူဆပါသည်။

ဤယူဆချက် မှန်ကန်ပါက မွန်သမိုင်းတွင် ဆရာတော်၏ အခန်းကဏ္ဍကို ဖြည့်စွက်သွားရမည် ဖြစ်ပါသည်။

အကြောင်းမှာ မွန်သာသနာရေးအပိုင်းများတွင် မဟာရင်ဆရာတော်၏ အခန်းကဏ္ဍသည် ရှိသင့်သလောက် နေရာမရရှိဘဲ ဖြစ်နေခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။
ကိုလိုနီခေတ်

၁။ ပထမဆုံး မွန်စာသင်တိုက် ဖွင့်လှစ်ခြင်း
၂။ ပထမဆုံး မွန်သံဃဂိုဏ်း တည်ထောင်ခြင်း
၃။ ပထမဆုံး မွန်စာပြန်ပွဲများ ကျင်းပပေးခြင်း
၄။ ပထမဆုံး မွန်ပုံနှိပ်တိုက်ကို တည်ထောင်ပြီး မွန်စာအုပ်များ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း

ဤအချက် ၄ ချက်လုံးသည် ယခုချိန်ထိ မွန်လူမျိုးများ ပျောက်ကွယ်မသွားရသည့် အဓိကအကြောင်းအရင်းများအဖြစ် ဆရာတော်၏ ဆောင်ရွက်မှုများ ဖြစ်ပါသည်။

နားလည်တတ်ကျွမ်းသော ဆရာများ ဝေဖန်ဆွေးနွေးပေးကြပါရန် တိုက်တွန်းအပ်ပါသည်။

မှတ်ချက်-မွန်သမိုင်းသုတေသီ ဆရာ ဗညာအာဲဝင် (Win Bo) Facebook မှ ကူးယူဖော်ပြသည်။
https://www.facebook.com/win.bo.5