မွန်လူမျိုးများသည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အလယ်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်း (အထူးသဖြင့် ယခုခေတ် ဘန်ကောက်မြို့၊ လော့ပူရီမြို့၊ ချင်းမိုင်ဒေသ နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အောက်ပိုင်း) တွင် အေဒီ ၆ရာစုမှ ၁၃ရာစု အထိ ထွန်းကားခဲ့သော ဒွါရာဝတီ (Dvaravati) ယဉ်ကျေးမှုကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။
မွန်လူမျိုးများသည် ဩစတြိုအေးရှားတစ် (Austroasiatic) ဘာသာစကားပြောသော လူမျိုးစုဖြစ်ပြီး ယနေ့မြန်မာ၊ ထိုင်းနှင့် လာအိုနိုင်ငံများတွင် ဦးစွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ (ထေရဝါဒ) ကို စောစီးစွာ ကျင့်သုံးခဲ့ပြီး အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုနှင့် နီးစပ်သော လွှမ်းမိုးမှုရှိခဲ့သည်။
ထိုင်းနိုင်ငံတွင် မွန်တို့၏ အရေးပါမှု
- ဒွါရာဝတီပြည် (Dvaravati Kingdom – 6th–11th century)
o ထိုင်းနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းတွင် မွန်လူမျိုးများက တည်ထောင်ခဲ့သော မြို့ပြပြည်များ (ဥပမာ နခွန်ပထုံ (Nakhon Pathom)၊ လော့ပူရီ (Lopburi)) သည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ အနုပညာနှင့် ကုန်သွယ်ရေးတို့တွင် ထင်ရှားခဲ့သည်။
o ဒွါရာဝတီခေတ် ဗုဒ္ဓဆင်းတုတော်များသည် ထိုင်းနှင့် မြန်မာယဉ်ကျေးမှုကို လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။ - ဟရိဗုဉ်စ (Hariphunchai Kingdom – 8th–13th century)
o ယခု ချင်းမိုင်ဒေသ (Lamphun) တွင် တည်ရှိခဲ့သော မွန်တို့၏ နိုင်ငံငယ်ဖြစ်ပြီး၊ ထိုင်းမြောက်ပိုင်းယဉ်ကျေးမှုကို ဩဇာလွှမ်းခဲ့သည်။
o နောက်ပိုင်းတွင် ထိုင်းလူမျိုးများ (Tai people) ၏ လန်နာ (Lanna) နိုင်ငံ က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ - ထိုင်းလူမျိုးများ၏ အင်အားကြီးလာမှု (13th–15th century)
o ၁၃ရာစုတွင် ထိုင်းလူမျိုးများ (ဆူခိုတိုင်း၊ အယုဒ္ဓယ) တို့ အင်အားကြီးလာပြီး မွန်တို့၏ နယ်မြေများကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
o သို့သော် မွန်တို့၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကား၊ ဗိသုကာပညာသည် ထိုင်းယဉ်ကျေးမှုတွင် ရောနှောကျန်ရှိနေခဲ့သည်။
ယနေ့ခေတ် မွန်လူမျိုးများ
- ထိုင်းနိုင်ငံတွင် မွန်လူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် ကန်ချနဘူရီ (Kanchanaburi)၊ ရာချဘူရီ (Ratchaburi) နှင့် ဘန်ကောက်အနီး တို့တွင် နေထိုင်ကြပြီး ထိုင်းလူမျိုးများနှင့် ရောနှောနေထိုင်လျက်ရှိသည်။
- မြန်မာနိုင်ငံတွင်မူ မွန်ပြည်နယ် တွင် အဓိကလူမျိုးစုအဖြစ် နေထိုင်ကြပြီး မွန်ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကို ထိန်းသိမ်းထားကြသည်။
မွန်လူမျိုးများသည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ရှေးအကျဆုံးသော ယဉ်ကျေးမှုများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည့် ဒွါရာဝတီ ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ အနုပညာနှင့် မြို့ပြအဆောက်အအုံများဖြင့် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်ကို ဖန်တီးပေးခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ထိုင်းလူမျိုးများ၏ အင်အားကြီးလာမှုကြောင့် နိုင်ငံရေးအရ ကျဆုံးခဲ့သော်လည်း ယနေ့ထိ မွန်တို့၏ လွှမ်းမိုးမှုများကို ထိုင်းဘာသာစကား၊ အနုပညာနှင့် ဗိသုကာတို့တွင် တွေ့နိုင်ပါသည်။
မွန်လူမျိုးများ တည်ထောင်ခဲ့သော ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများ၊ ယခင်က ထိုင်းဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း (သို့) စွန့်ပစ်ဘုရားကျောင်းများ ပါဝင်ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် မွန်အသိုင်းအဝိုင်းများ ပြန်လည်အသက်သွင်းကာ မွန်ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းအဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။
ထိုင်းနိုင်ငံတစ်ဝှမ်းရှိ ပြည်နယ် ၃၉ ခုတွင် ထိုင်းမွန်လူမျိုးများနေထိုင်လျက်ရှိပြီး လက်ရှိစာရင်းများအရ စုစုပေါင်း မွန်ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း (Mon Buddhist Temples) ၃၉၃ ကျောင်း ဖော်ပြထားပါသည်။
ဤစာမျက်နှာတွင် အဆိုပါ ဘုန်းတော်ကြီးကေျာင်း အားလုံးကို တပြိုင်တည်းဖော်ပြရန် မဖြစ်နိုင်သဖြင့် Kawao Newsgroup စာမျက်နှာတွင် အပိုင်းခွဲ၍ ဆက်လက်ဖော်ပြသွားပါမည်(အယ်ဒီတာ)
📍 [9] ချင်းမိုင် เชียงใหม่ (Chiang Mai) – 8 วัด (8 Temples)
No. English Name Thai Name Myanmar Name
1 Wat Ko Chok (Wat Kwan Ta) วัดกอโชค (วัดกวานตา/วัดต้นตัน) ဝတ်ကိုချုတ် (ဝတ်ကွမ်တာ)
2 Wat Chedi Liam (Wat Ku Kham) วัดเจดีย์เหลี่ยม (วัดกู่คำ) ဝတ်ချက်ဒီလိမ် (ဝတ်ဂူခမ်)
3 Wat Chai Mongkhon วัดชัยมงคล ဝတ်ချိုင်မွန်ခွန်း
4 Wat Buppharam วัดบุพพาราม ဝတ်ဗုပ်ဖာရာမ်
5 Wat Pa Chedi Liam (Wat Nu/Thong/Tung) วัดป่าเจดีย์เหลี่ยม (วัดหนู่/วัดธง/วัดตุง) ဝတ်ပါတခ်ခ်ဒီးလိမ် (ဝတ်နူ / ဝတ်ထုံ)
6 Wat Lok Moli วัดโลกโมฬี (วัดโลก) ဝတ်လောခမိုးလီ
7 Wat Nong Khrop (Wat Ko Pin) วัดหนองครอบ (วัดเกาะปิ่น) ဝတ်နောင်ခရုပ် (ဝတ်ကုပင်)
8 Wat Uppakut วัดอุปคุต ဝတ်ဥပ္ပကုတ်
📍 [10] တာချ့ ตาก (Tak) – 6 วัด (6 Temples)
No. English Name Thai Name Myanmar Name
1 Wat Mani Banphot Worawihan (Wat Khao Kaeo) วัดมณีบรรพตวรวิหาร (วัดเขาแก้ว) ဝတ်မဏီဗံဘုတ်ဝရဝိဟာန် (ဝတ်ခေါကျယ်)
2 Wat Sitalaram วัดสีตลาราม ဝတ်စီတလာရာမ်
3 Wat Kaset Phatthanawararam (Wat Phop Phra) วัดเกษตรพัฒนาวราราม (วัดพบพระ/พบพระเหนือ) ဝတ်ကစိတ်ဖတ်သနာဝရရာမ် (ဝတ်ဖုပ်ဘရ)
4 Wat Maniphraison วัดมณีไพรสณฑ์ ဝတ်မဏီဖရိုက်ဆွန်း
5 Wat Khok Phlu (Wat Raman Sattha Rat) วัดโคกพลู (วัดรามัญศรัทธาราษฎร์) ဝတ်ကို့ခ်ဖလူး (ဝတ်ရာမည့်သတ္ထာရပ်)
6 Wat Vipassana (Samnak Song Mon) วัดวิปัสสนา (สำนักสงฆ์มอญ) ဝတ်ဝိပတ်စနာ(သမ်နတ်ဆောင်မွန်)
📍 [11] นครนายก (Nakhon Nayok) – 4 วัด
No. English Name Thai Name Myanmar Name
1 Wat Thong Yoi วัดทองย้อย ဝတ်ထောင်ယွိုင်
2 Wat Ban Phrao วัดบ้านพร้าว ဝတ်ဘန်ဖရွာ
3 Wat Nong Khan Cham วัดหนองคันจาม ဝတ်နောင်ခန်ဂျမ်
4 Wat Amphawan วัดอัมพวัน ဝတ်အမ်ဖာဝမ်
📍 [12] นครปฐม (Nakhon Pathom) – 5 วัด
No. English Name Thai Name Myanmar Name
1 Wat Kasettaram (Wat Yipun) วัดเกษตราราม (วัดญี่ปุ่น) ဝတ်ကစိတ်တာရာမ် (ဝတ်ဂျပန်)
2 Wat Bon Yai วัดบอนใหญ่ ဝတ်ဘွန်ယိုင်
3 Wat Thaiyawat (Wat Tha Mon) วัดไทยาวาส (วัดท่ามอญ) ဝတ်သုဿာဝပ် (ဝတ်ထာမွန်)
4 Wat Bueng Lat Sawai วัดบึงลาดสวาย ဝတ်ဗင်လပ်သွွာရီ
5 Wat Rang Kam Yat วัดรางกำหยาด ဝတ်ရာန်ဂမ်ယပ်
📍 [13] นครราชสีมา (Nakhon Ratchasima) – 4 วัด
No. English Name Thai Name Myanmar Name
1 Wat Bueng วัดบึง ဝတ်ဗင်
2 Wat Phra Narai Maharaj Worawihan วัดพระนารายณ์มหาราชวรวิหาร (วัดกลางนคร) ဝတ်ပ္ရနာရိုင်မဟာရာဇဝရဝိဟာန်
3 Wat Phra Phloeng (Wat Hong) วัดพระเพลิง (วัดหงษ์) ဝတ်ပ္ရဖလေင် (ဝတ်ဟုံ)
4 Wat Phlapphla วัดพลับพลา ဝတ်ဖလပ်ဖလာ
📍 [14] นครศรีธรรมราช (Nakhon Si Thammarat) – 4 วัด
No. English Name Thai Name Myanmar Name
1 Wat Phra Ngoen (Wat Chedi Yak / Abandoned) วัดพระเงิน (วัดเจดีย์ยักษ์ / วัดร้าง) ဝတ်ပ္ရငွေ (ဝတ်ချက်ဒီယတ် / ဝတ်ဖျက်)
2 Wat Im Mon วัดอิมอญ ဝတ်အင်မွန်
3 Wat Si Thawi (Wat Tha Mon) วัดศรีทวี (วัดท่ามอญ) ဝတ်သီသဝီ (ဝတ်ထာမွန်)
4 Wat Pho Mon (Abandoned) วัดโพธิ์มอญ (วัดร้าง) ဝတ်ဘိုးမွန် (ဝတ်ဖျက်)
📍 [15] นครสวรรค์ (Nakhon Sawan) – 7 วัด
No. English Name Thai Name Myanmar Name
1 Wat Ko Hong วัดเกาะหงษ์ ဝတ်ကုပ်ဟုံ
2 Wat Khao Thong วัดเขาทอง ဝတ်ခေါထောင်
3 Wat Bang Ma Pho วัดบางมะฝ่อ ဝတ်ဘောင်မဖော်
4 Wat Ban Bon (Wat Tha Chlawari) วัดบ้านบน (วัดท่าชลาวารี) ဝတ်ဘန်ဘွန် (ဝတ်ထာချလာဝါရီ)
5 Wat Hang Nam Nong Khaem วัดหางน้ำหนองแขม ဝတ်ဟန်နမ်နောင်ခမ်
6 Wat Khok Mo วัดโคกหม้อ ဝတ်ခုတ်မွော်
7 Wat Noen Sadao (Wat Na Mon) วัดเนินสะเดา (วัดนามอญ) ဝတ်နယန်စဒေါ (ဝတ်နာမွန်)
ပန်ကြားချက်- စာလုံးပေါင်း ကွဲလွဲချက် တွေ့ရှိပါက Comment မှာ အကြံပြုရေးသားဖော်ပြပါရန် မေတ္တာရပ်ခံပါသည်။
Photo-Ref; รามัญคดี – MON Studies’s Post-မူရင်း https://www.facebook.com/RamannMon/posts/1252489351492581
-ဆက်လက်ဖော်ပြသွားပါမည်(KW News)
